Varia (03)

Frank van Halem

 

De vorige maal beloofde ik de heer Marwitz iets te laten vertellen over het scheppen van kansen. Maar het is nu bijna het einde van het jaar. Die kansen komen later, ik laat nu de heer Marwitz eerst maar eens iets vertellen over vuurwerk en hoe daar mee om te gaan.

We mogen van de overheid ons met het oudejaar niet vermaken met vuurwerk, maar over onze bezigheden met het afsteken van vuurwerk op het schaakbord is bij mijn weten niets gezegd.
Welnu kijk en huiver, de heer Marwitz geeft een vuurwerkshow:

 

VUURWERK

 

Stelling 1




Voor velen is het einde van het jaar pas ècht goed geweest als er vuurwerk is afgestoken, verrassend, (oor-)verdovend en (oog-) verblindend.

Veel schakers denken net zo over het einde van een partij, althans wanneer zij de positie van de winnaar innemen. Daarom in deze aflevering, zo vlak voor de jaarwisseling wat ‘schaak-vuurwerk’.
 

Stelling 1 geeft een beroemd voorbeeld. In een partij van Ed. Lasker – Thomas strafte wit zwarts laatste zet (De7) als volgt af:

1. Dxh7+, Kxh7 2. Pxf6+(dubbelschaak!), Kh6 3. Peg4+, Kg5 4. h4+, Kf4 5. g3+, Kf3 6. Le2+, Kg2 7. Th2+, Kg1 8. Kd2+ en een heel bijzonder mat op de onderste rij!
Lasker: 'Door het aftrekschaak met mijn koning gaf ik mat met het enige stuk dat nog geen zet gedaan heeft!'.

 

 

 

 

Stelling 2




Ook bij het afsteken van vuurwerk op de 64 velden moet voorzichtigheid in acht worden genomen. Dat ondervond Erickson in zijn partij tegen Schröder: Met 1. Txh6+ meende hij op fraaie wijze te kunnen winnen. Na het gedwongen slaan op h6 is zwart ‘immers’ verloren: 1. …gxh6

2. Ta8+, Kh7  3. Dxb7+, Tf7  4. Dxf7+! en 5. fxg3 en na 1…,Txh6 verliest zwart zijn dame: 2. fxg3. Dat was wat de witspeler had gezien … (in Stelling 2)

U kunt zich voorstellen, hoe de witspeler schrok, toen hij na 1. ….., Txh6! 2. fxg3 met 2…., Tf6+ de rekening gepresenteerd kreeg voor de gevolgen van zijn lichtzinnigheid: 3. Kg1, Te1+  4. Kh2, Th6+ is MAT! Ook bij verkeerd gebruik van schaakvuurwerk komt het berouw te laat ...!

 

 

 

 

Stelling 3                  

 

 

 

Natuurlijk hoeft onjuist gebruik van ‘schaakvuurwerk’ niet altijd te leiden tot verlies, maar vrijwel altijd verspeelt degene die het ontsteekt er de winst mee.

In Stelling 3 zien we er een voorbeeld van. Het is een stand uit de partij Pavey-Horowitz (kampioenschap USA – 1951).

Zwart staat natuurlijk ‘dik gewonnen’. Hij kan op verschillende manieren winnen, waarbij twee spectaculaire; de ‘eenvoudigste’  is:

1…., Th1+!  2. Lxh1, Dg4+! 3. Dxg4, fxg4+ en 4…., b3!

Wit koos echter het àndere rotje…:

1…., Dxf3+  2. Dxf3, Ta3, want wat moet wit dan nog doen, nietwaar?! Wel, eenvoudig-verrassend kwam: 3. Kh4! en na het gedwongen 3…, Txf3 stond wit PAT!! (En zwart had een slapeloze nacht!)

 

 

 

Stelling 4

 

 

 

En bekijkt u nu Stelling 4 eens goed. Zwart staat voor een hopeloze taak, nietwaar:

De kwaliteit en twee pionnen achter, terwijl zijn K allesbehalve veilig staat. De witspeler (Hoffers) dacht kennelijk: ‘een zacht eitje’ en hij speelde 1. Tc5. Wat toen volgde was een uitzonderlijk fraai en wederzijds vuurwerk! Zwart begon de show met: 1…, Pg4!, dreigend zowel Dxh2 als Txf1 en mat! De rollen lijken omgedraaid: nu is wits stelling schijnbaar hopeloos. Maar dan is er….plotseling een geniale inval: 2. Dg8+!! Als de dame genomen wordt met de koning, dan slaat wit eerst op f8 met schaak en dan pas op c7, en na Txg8 is de matdreiging op f1 verdwenen en volgt 3. Txc7. Zwart vond het antwoord: 2…, Kg6!, en handhaafde de beide matdreigingen. Gelukkig voor wit kon hij daarna nog met 3. De6+, Kh7 en opnieuw 4. Dg8+! Remise door eeuwig schaak afdwingen.

Een slot voor een gedeelde schoonheidsprijs!

(22 december 1987), J.H. Marwitz.

 

 

De vorige keer sloot ik af met deze zin:

In de volgende aflevering gaat het over het scheppen van kansen in een partij. Hoe zit dat: moeten we gewoon maar wachten op een kans? Is het een mazzeltje? Of kunnen we zelf voor één of meer kansen in een partij zorgen en is het dus geen toeval. We gaan het de volgende aflevering zien!

Dus dat komt de volgende keer!

 

Frank van Halem, 23 december 2021.

 

 

Vuurwerk op het schaakbord